Kısa Özet
Duyusal hassasiyet kısaca nedir?
Duyusal hassasiyet; ses, ışık, dokunma, koku, tat, hareket ya da beden konumuna ilişkin uyaranların çocuk için aşırı yoğun, yetersiz veya düzenlenmesi güç gelmesidir. Değerlendirme davranışın günlük yaşamdaki etkisine odaklanır.
- Aşırı tepki: Sesten kulak kapatma, kıyafet dikişine tahammül edememe veya belirli dokudan kaçınma.
- Uyarım arama: Sürekli zıplama, çarpma, dönme, sıkı sarılma veya nesneleri ağza götürme.
- İşlev: Yemek, giyinme, okul, uyku, oyun ve güvenliğin etkilenme düzeyi.
- Uzmanlık: Çocuk doktoru ve işlev odaklı ergoterapi değerlendirmesi; gerektiğinde disiplinler arası ekip.
Duyusal Profil
Duyu bütünleme güçlüğü ve duyusal hassasiyet belirtileri nelerdir?
| Duyu alanı | Olası örüntü | Günlük örnek |
|---|---|---|
| Ses | Aşırı tepki veya ses arama | Elektrik süpürgesinde kulak kapatma; sürekli yüksek ses çıkarma |
| Dokunma | Belirli temastan kaçınma | Etiket, çorap dikişi, saç kesimi veya tırnak kesiminde yoğun tepki |
| Tat-koku | Sınırlı doku ve koku toleransı | Yiyecek listesinin çok daralması veya kokuda öğürme |
| Hareket | Hareketten korkma ya da yoğun arama | Salıncağa binememe veya sürekli dönme-zıplama |
| Beden farkındalığı | Basınç ve güç ayarında zorlanma | Eşyaya-kişiye sert çarpma, kalemi çok bastırma |
Tanı Değildir
Duyusal hassasiyet otizm veya DEHB belirtisi midir?
Duyusal farklılıklar otizm, DEHB, kaygı, gelişimsel güçlük veya başka durumlarla birlikte görülebilir; tek başına bu tanılardan birini göstermez.
Aynı davranış farklı işlevlere sahip olabilir. Çocuk kulaklarını ses çok yoğun geldiği için, kaygılandığı için veya ortamdan çıkmak istediği için kapatabilir. Bu nedenle bağlam ve işlev değerlendirilmelidir.
Beslenme, işitme, görme, uyku, ağrı ve gelişimsel alanlar gerektiğinde sağlık değerlendirmesine dahil edilir.
Çevre Düzenleme
Duyusal hassasiyeti olan çocuk için evde ne yapılabilir?
- Bir hafta boyunca uyaran, davranış ve toparlanma süresini kaydedin.
- Öngörülebilir ortam ve geçiş uyarısı sağlayın; sürpriz teması azaltın.
- Çocuğa güvenli alternatif sunun: sessiz köşe, uygun kulak koruyucu veya rahat kıyafet seçeneği.
- Duyusal kaçınmayı zorla kırmaya çalışmayın; küçük ve gönüllü adımlar kullanın.
- Hareket arayan çocuk için güvenli, planlı ve yetişkin gözetimli hareket fırsatları oluşturun.
- Yemeyi baskı ve ödül savaşına çevirmeyin; büyüme veya besin çeşitliliği etkileniyorsa çocuk doktoruna başvurun.
- Müdahalenin hedefini “normal görünmek” değil, günlük katılım ve güvenlik olarak belirleyin.
Kanıt ve Sınırlar
Duyu bütünleme değerlendirmesi ve terapisi nasıl ele alınmalı?
Değerlendirme çocuğun duyusal tepkilerini, günlük etkinliklere katılımını ve çevre taleplerini birlikte incelemelidir. Müdahalenin ölçülebilir işlev hedefleri olmalıdır.
Amerikan Pediatri Akademisi, duyusal temelli terapilerin etkisine ilişkin kanıtların sınırlı ve kesin olmadığını belirtir. Aile, hedefi, yöntemi, süreyi ve ilerlemenin nasıl ölçüleceğini uzmanla açıkça konuşmalıdır.
Ağır beslenme kısıtlılığı, beceri kaybı, işitme şüphesi, tekrarlayan yaralanma veya günlük yaşamda belirgin bozulma varsa kapsamlı değerlendirme geciktirilmemelidir.
Konu Kümesi
Bu konuyla birlikte okunabilecek rehberler
Sık Sorulan Sorular
Sık sorulan sorular
Duyu bütünleme bozukluğu nedir?
Günlük kullanımda duyusal bilgiyi düzenleme güçlüklerini anlatır; tek başına resmî tanı yerine işlevsel örüntü değerlendirilmelidir.
Duyusal hassasiyet otizm belirtisi midir?
Otizmde görülebilir ancak tek başına otizm anlamına gelmez; sosyal iletişim ve gelişimin diğer alanları da değerlendirilir.
Duyu bütünleme testi internette yapılır mı?
Çevrim içi listeler farkındalık sağlar; değerlendirme gözlem, bakım veren bilgisi ve günlük işlevin incelenmesini gerektirir.
Duyusal hassasiyet için hangi uzmana gidilir?
Önce çocuk doktoruyla görüşülebilir; ihtiyaca göre ergoterapi, çocuk gelişimi, dil-konuşma veya çocuk ruh sağlığı değerlendirmesi planlanır.
Kaynakça