Kişilik Örüntüleri

Kişilik bozukluğu; kişinin kendini, başkalarını ve ilişkileri algılama biçiminde uzun süreli, esnek olmayan ve kültürel beklentilerden belirgin ayrılan örüntünün sıkıntı veya işlev kaybı yaratmasıyla değerlendirilen durumdur. Tek bir özellik, çatışma veya internet testi tanı koydurmaz. Gelişim öyküsü, farklı ortamlar ve eşlik eden durumlar incelenir.

Narsist sözcüğü günlük dilde benmerkezci davranan kişi için kullanılır; klinik tanı değildir. Narsistik özellikler hayranlık ihtiyacı, üstünlük beklentisi ve empati güçlüğüyle görülebilir. Narsistik kişilik bozukluğu ise kalıcı ve yaygın bir örüntünün uzman değerlendirmesini gerektirir. Tek bir bencil davranış veya zor ilişki tanı koydurmaz.

Tanı tartışmasına girmek yerine somut davranışı adlandırın, kabul etmeyeceğiniz sınırı ve sonucu kısa biçimde belirtin; tutarlı uygulayın. Sürekli açıklama yaparak onay almaya çalışmak sizi tüketebilir. Destek ağınızı koruyun ve kendi kararınızı belgeleyin. Tehdit, takip, ekonomik kontrol veya şiddet varsa güvenlik planı önceliklidir.

Kişilik örüntülerinde değişim mümkündür; ancak kişinin sorununu fark etmesi, sorumluluk alması ve düzenli psikoterapiye katılması önemlidir. Bir partnerin yeterince sevmesi veya doğru cümleyi bulması tedavi yerine geçmez. Hedef yalnız etiketi kaldırmak değil, empati, duygu düzenleme, ilişkisel sorumluluk ve esneklik gibi işlevleri geliştirmektir.

Borderline kişilik bozukluğu; duygu düzenlemede belirgin güçlük, ilişkiler ve benlik algısında istikrarsızlık, terk edilme hassasiyeti ve bazı kişilerde dürtüsellik veya kendine zarar davranışıyla seyreden bir durumdur. Her duygu değişimi borderline değildir. Tanı, uzun süreli örüntü ve ayırıcı durumların uzman değerlendirmesini gerektirir.

Sosyopat ve psikopat, günlük dilde ve bazı adli tartışmalarda kullanılan terimlerdir; güncel tanı sistemlerinde genellikle ayrı resmî tanılar değildir. Antisosyal kişilik örüntüsü; başkalarının haklarını ihlal, aldatma, dürtüsellik ve sorumsuzluk gibi kalıcı özelliklerle değerlendirilebilir. Suç işlemek veya empati güçlüğü tek başına çevrim içi tanı koydurmaz.

Nevrotik, tarihsel olarak kaygı ve iç çatışmayla ilişkili belirtileri anlatmak için kullanılmıştır; modern tanı sistemlerinde tek başına belirli bir tanı adı değildir. Kişilik araştırmalarında “nevrotiklik”, olumsuz duygulara yatkınlık boyutunu ifade edebilir. Bir kişiyi günlük dilde nevrotik diye etiketlemek, hangi sorunun bulunduğunu açıklamaz.

Şizoid kişilik örüntüsü, sosyal ilişkilere düşük ilgi, yalnız etkinlikleri tercih etme ve duyguları dışa vurmanın sınırlı görünmesiyle değerlendirilebilir. Şizofreniyle aynı şey değildir. İçe dönüklük, otizm, depresyon, sosyal anksiyete ve kültürel özellikler ayırt edilmelidir; yalnız az arkadaş sahibi olmak tanı değildir.

Künt duygulanım, kişinin yüz ifadesi, ses tonu ve jestlerinde duygusal ifadenin belirgin azalmasını anlatan klinik gözlem terimidir; “künt kişilik” diye bir tanı değildir. Depresyon, psikotik bozukluklar, bazı nörolojik durumlar, ilaç etkileri veya kültürel iletişim tarzı gibi farklı nedenlerle görülebilir ve bağlam içinde değerlendirilir.

Hayır. İnternet içerikleri kavramları anlamaya yardımcı olabilir, fakat tanı için kişinin kendisiyle kapsamlı görüşme, gelişim ve ilişki öyküsü, farklı ortamlardaki örüntü ve ayırıcı durumlar gerekir. Etiket yerine sizi etkileyen somut davranışı, tekrarını ve sınır ihtiyacınızı tanımlamak daha güvenlidir. Kendi desteğinizi almak için karşı tarafın tanısı şart değildir.