Travma, İlişki ve Öz Değer Soruları

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), travmatik olaydan sonra yeniden yaşantılama, kaçınma, duygu-düşünce değişiklikleri ve aşırı uyarılma belirtilerinin kalıcı olup günlük işlevi etkilediği durumdur.

İstenmeyen anı, kâbus veya flashback. Hatırlatıcı yer, kişi ve konuşmalardan kaçınma. Sürekli tetikte olma ve irkilme. Tek bir belirti yeterli değildir; süre, şiddet ve işlev kaybı birlikte değerlendirilir.

Günlük dilde “çoklu/çift kişilik” denilen durumun klinik adı dissosiyatif kimlik bozukluğudur. Kimlik durumları arasında süreksizlik ve sıradan unutkanlıkla açıklanamayan bellek boşlukları görülebilir; bu durum şizofreni veya kararsız karakter anlamına gelmez.

Zaman veya günlük olaylara ilişkin açıklanamayan bellek boşlukları. Kendilik algısında belirgin süreksizlik. Kişinin kendine veya çevreye yabancılaşması. Tek bir belirti yeterli değildir; süre, şiddet ve işlev kaybı birlikte değerlendirilir.

Narsistik özellikler; üstünlük ihtiyacı, yoğun onay arayışı, hak görme ve empati güçlüğü gibi örüntülerle anlatılır. Birini internet listesinden “narsist” ilan etmek klinik tanı değildir; ilişkideki somut davranış ve güvenlik daha önemlidir.

Eleştiriye yoğun öfke veya aşağılanma tepkisi. Sürekli özel muamele beklentisi. İlişkide karşılıklılığın zayıf olması. Tek bir belirti yeterli değildir; süre, şiddet ve işlev kaybı birlikte değerlendirilir.

Aldatılma sonrası şok, öfke, yoğun sorgulama, uyku bozulması ve güven kaybı yaşanabilir. İyileşme yalnız ilişkiye devam edip etmeme kararından ibaret değildir; önce güvenlik, duygu düzenleme ve kişinin kendi sınırlarını yeniden kurması gerekir.

Olayı zihinde tekrar tekrar canlandırma. Sürekli ayrıntı ve güvence arama. Uyku ve iştah bozulması. Tek bir belirti yeterli değildir; süre, şiddet ve işlev kaybı birlikte değerlendirilir.

Düşük özgüven, kişinin değerini ve yeterliliğini katı biçimde olumsuz değerlendirmesi; hata, eleştiri ve belirsizlik karşısında kaçınma ya da aşırı telafi geliştirmesidir. Klinik tanı değildir.

Başarıyı küçümseme ve hatayı genelleme. Eleştiri korkusuyla denemekten kaçınma. Sürekli karşılaştırma ve onay arama. Tek bir belirti yeterli değildir; süre, şiddet ve işlev kaybı birlikte değerlendirilir.