Kısa Özet
Bugün çocuğunuza şu soruyla başlayabilirsiniz
“Bugün seni en çok ne mutlu etti, en çok ne zorladı?” Bu soru hem olumlu bir anı hem de zorlanmayı aynı anda anlatmaya alan açar. Çocuğunuz cevap vermek istemezse “Şimdi değilse sonra da konuşabiliriz” deyin.
- Günlük başlangıç: “Bugün aklında kalan en güzel şey neydi?”
- Duygu sorusu: “Şu anda içinde hangi duygu var?”
- Zor an: “Seni en çok zorlayan kısım hangisiydi?”
- Destek sorusu: “Benden şu an neye ihtiyacın var?”
Doğrudan soru listesi
Günlük sohbete başlamak için sorular
Bir soru seçin ve çocuğun cevabını düzeltmeden dinleyin.
- Bugün seni en çok ne güldürdü?
- Bugün aklında kalan en güzel şey neydi?
- Bugün seni şaşırtan bir şey oldu mu?
- Bugün kendinle gurur duyduğun bir şey var mı?
- Bugün hangi anda rahat hissettin?
- Bugün yanında kendin gibi olabildiğin biri var mıydı?
- Bugün bir şeyi farklı yapabilseydin neyi değiştirirdin?
- Yarın için benden ne istersin?
- Bugün konuşmak istemediğin bir şey var mı?
Duyguyu fark etme
Çocuğun duygularını anlamak için sorular
Duygunun adını bulmakta zorlanıyorsa seçenek, renk veya beden duyumu kullanabilirsiniz.
- Şu anda içinde hangi duygu var?
- Bu duygu bir renk olsaydı hangi renk olurdu?
- Bu duyguyu bedeninin neresinde hissediyorsun?
- Bu duygu 0’dan 10’a kadar kaç şiddetinde?
- Bu duyguyu başlatan ne olmuş olabilir?
- Bu duygu konuşabilseydi sana ne söylerdi?
- Seni biraz rahatlatan bir şey var mı?
- Benden seni dinlememi mi, sarılmamı mı, birlikte çözüm düşünmemi mi istersin?
- Bunu güvendiğin birine anlatmak istesen kime anlatırdın?
Zor duygular
Kaygı veya korku yaşayan çocuğa sorulacak sorular
Korkuyu küçümsemeyin ve “korkacak bir şey yok” demek yerine çocuğun yaşadığı deneyimi anlamaya çalışın.
- Seni en çok endişelendiren kısım hangisi?
- Bunu düşününce aklına ne geliyor?
- Korku geldiğinde bedenin sana hangi işareti veriyor?
- Şu an kendini biraz daha güvende hissetmen için ne yardımcı olur?
- Bu endişe daha önce ne zaman olmuştu? O zaman ne işe yaramıştı?
- Bunu birlikte küçük bir parçaya ayırsak ilk konuşacağımız parça hangisi?
- Benden hemen çözüm mü, yoksa önce seni dinlememi mi istersin?
Öfke nöbeti sonrası
Öfkeli çocuğa sorulacak sorular
Öfke yükselirken uzun konuşma yerine güvenliği sağlayın; soruları çocuk sakinleştiğinde sorun.
- Patlamadan hemen önce ne olmuştu?
- Öfken yükselirken bedeninde ilk neyi fark ettin?
- O sırada senden ne beklenmesi sana zor geldi?
- Kızgınlığının altında kırgınlık, hayal kırıklığı veya başka bir ihtiyaç var mıydı?
- Bir dahaki sefere güvenli bir mola vermene ne yardımcı olabilir?
- Ben o anda ne yapsaydım sana daha çok yardımcı olurdum?
- Şimdi bunu onarmak için atabileceğin küçük bir adım ne?
Okul yaşamı
Okul, ödev ve sınav kaygısı için sorular
“Ders çalış” demeden önce çocuğun hangi adımda zorlandığını anlamaya çalışın.
- Bugün okulda en kolay ve en zor gelen şey neydi?
- Sınıfta veya teneffüste kendini en rahat nerede hissediyorsun?
- Ödevin hangi kısmına başlamak en zor geliyor?
- Sınavı düşündüğünde aklına gelen ilk cümle ne?
- Öğretmeninden veya arkadaşlarından hangi desteği almak isterdin?
- Bunu daha küçük bir adıma bölsek ilk adım ne olurdu?
- Benden ödevi çözmemi mi, yanında oturmamı mı, plan yapmamı mı istersin?
İlişkiler ve güven
Arkadaşlık, dışlanma veya zorbalık şüphesinde sorular
Yönlendirmeden dinleyin; “Kim yaptı?” sorusunu tekrarlamak yerine çocuğun yaşadığı olayı kendi kelimeleriyle anlatmasına izin verin.
- Teneffüste veya çevrim içi ortamda neler oluyor?
- Kimin yanında kendini rahat, kimin yanında gergin hissediyorsun?
- Sana yapılan veya senden istenen ve rahatsız olduğun bir şey var mı?
- Bu olduğunda sen ne yapıyorsun, sonra ne oluyor?
- Bunu gördüğünde kimden yardım istemek daha kolay olur?
- Okulda birlikte konuşmamızı istediğin bir yetişkin var mı?
- Şu an kendini güvende hissetmen için neye ihtiyacın var?
Mahremiyet ve izin
Ergene sorulabilecek psikoloji ve duygu soruları
Ergenle konuşurken izin isteyin, mahremiyete saygı gösterin ve hemen öğüt vermek yerine neye ihtiyacı olduğunu sorun.
- Bunu anlatmak ister misin, yoksa sadece yanında durmam yeterli mi?
- Son günlerde zihnini en çok meşgul eden şey ne?
- İnsanların sende fark etmediğini düşündüğün bir şey var mı?
- Şu sıralar senden beklenen hangi şey sana fazla geliyor?
- Kendini en çok hangi ortamda rahat ve gerçek hissediyorsun?
- Bir yetişkinin bunu bilmesi sana yardımcı olur mu, yoksa şu an istemiyor musun?
- Benden fikir vermemi ister misin, yoksa sadece dinlememi mi?
- Gelecek hafta hayatında bir şeyi biraz kolaylaştırabilsek bu ne olurdu?
- Kendine zarar verme veya yaşamak istememe düşünceleri geliyor mu?
Kayıp ve değişim
Boşanma, kayıp veya aile değişikliklerinde sorular
Çocuğa yetişkin ayrıntılarını yüklemeden, bildiğiniz bilgiyi açık ve yaşına uygun paylaşın.
- Bu değişiklik hakkında aklına gelen ilk soru ne?
- Bunu düşündüğünde en çok neyi merak ediyor veya özlüyorsun?
- Günlük hayatında aynı kalmasını istediğin şey ne?
- Kendini güvende hissetmen için bilmemizi istediğin bir şey var mı?
- Üzüldüğünde veya özlediğinde bunu nasıl göstermek istersin?
- Bu konuda konuşmak istediğin başka bir yetişkin var mı?
- Şu anda senden beklemediğimiz ve sadece hissetmene izin verdiğimiz bir şey olduğunu biliyor musun?
Sohbet güvenliği
Soru gibi görünse de çocuğa sormaktan kaçının
Amaç çocuğu susturmak değil; suçlayıcı soruyu meraklı ve güvenli bir soruya çevirmektir.
| Kaçının | Bunun yerine sorun |
|---|---|
| Neden böyle yaptın? | O sırada ne oldu? |
| Bunda üzülecek ne var? | Bu senin için önemliymiş; anlatmak ister misin? |
| Arkadaşın yapıyor, sen neden yapamıyorsun? | Senin için hangi kısmı zor? |
| Bana doğruyu söyle, yoksa... | Bunu güvenle anlatabilmen için neye ihtiyacın var? |
| Hâlâ bunu mu düşünüyorsun? | Bu düşünce bugün ne zaman tekrar geldi? |
| Kim yaptı? Baştan sona anlat! | İstersen kendi hızında anlatabilirsin; seni dinliyorum. |
Alan tanımak
Çocuğunuz konuşmak istemiyorsa ne yapabilirsiniz?
Cevap vermemek her zaman sorun olmadığı anlamına gelmez; çocuk utanmış, yorgun veya kelime bulmakta zorlanıyor olabilir.
Çocuklar duygularını yalnızca kelimelerle değil oyun ve davranışlarla da anlatabilir. NHS, konuşmak istemeyen çocuğa baskı yapılmamasını ve uygun bir zamanda yeniden alan açılmasını önerir.
- “Şimdi konuşmak istemeyebilirsin; hazır olduğunda buradayım” deyin.
- Yüz yüze sorgu yerine oyun, çizim, yürüyüş veya birlikte yapılan bir iş sırasında yanında olun.
- Aynı soruyu tekrarlamak yerine daha küçük ve somut bir soru seçin.
- Uyku, iştah, okul, oyun ve arkadaşlıklardaki değişiklikleri yargılamadan gözlemleyin.
- Güvenlik riski varsa çocuğun cevap vermesini beklemeden uzman desteği alın.
Yönlendirme
Bu sorular ne zaman uzman desteğinin yerini tutmaz?
Sohbet destekleyicidir; tanı, risk değerlendirmesi veya tedavi yerine geçmez.
Belirtiler uzun sürüyor veya günlük yaşamı etkiliyorsa çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında yetkin bir uzmana başvurun. Acil güvenlik riskinde rutin randevu beklenmeden Türkiye'de 112 veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.
- Kendine zarar verme, ölmek isteme veya başkasına zarar verme sözleri.
- Belirgin içe kapanma, yoğun kaygı, panik, uyku veya yeme değişikliği.
- Okula gitmeme, arkadaşlıklardan kopma veya günlük işlevde belirgin düşüş.
- Travma, istismar veya zorbalık şüphesi.
- Beceri kaybı, gerçeklikle bağda zorlanma veya hızlı kötüleşme.
Konu Kümesi
Bu konuyla birlikte okunabilecek rehberler
Sık Sorulan Sorular
Sık sorulan sorular
Çocuklara sorulacak en iyi psikoloji sorusu hangisidir?
Başlangıç için “Bugün seni en çok ne mutlu etti, en çok ne zorladı?” sorusu uygundur. Açık uçludur ve çocuğa hem iyi hem zor deneyimini seçerek anlatma alanı verir.
Çocuğun duygularını anlamak için ne sorabilirim?
“Şu anda içinde hangi duygu var?”, “Bedeninin neresinde hissediyorsun?” ve “Benden neye ihtiyacın var?” sorularından birini seçebilirsiniz.
Çocuğa neden böyle davrandığını sormak doğru mu?
“Neden böyle yaptın?” suçlayıcı duyulabilir. Bunun yerine “O sırada ne oldu?” ve “Seni zorlayan kısım neydi?” sorularını kullanın.
Çocuğum konuşmak istemiyor, ısrar etmeli miyim?
Israr etmeyin. “Hazır olduğunda buradayım” deyin ve daha sonra oyun veya yürüyüş gibi yan yana yapılan bir etkinlikte yeniden alan açın.
Ergene hangi sorular sorulabilir?
“Bunu anlatmak ister misin, yoksa sadece yanında durmam yeterli mi?”, “Son günlerde zihnini en çok meşgul eden şey ne?” ve “Benden fikir mi, dinlememi mi istersin?” soruları daha işbirlikçi bir başlangıç sağlar.
Kaygılı çocuğa ne sorulmalı?
“Seni en çok endişelendiren kısım hangisi?”, “Bedenin sana hangi işareti veriyor?” ve “Şu an biraz daha güvende hissetmene ne yardımcı olur?” sorularını deneyin.
Öfkeli çocuğa nasıl soru sorulur?
Öfke sırasında güvenliği sağlayıp sakinleşmesini bekleyin. Sonra “Patlamadan hemen önce ne olmuştu?” ve “Bir dahaki sefere güvenli bir mola vermene ne yardımcı olabilir?” diye sorun.
Çocuğa psikolojik soru sormak tanı koyar mı?
Hayır. Ebeveyn sohbeti ilişkiyi ve gözlemi destekler; tanı veya klinik değerlendirme yerine geçmez.
Kaynakça