Hızlı soru seçici
Şu an neyi konuşmak istiyorsunuz?
Çocuğun yaşını ve konuyu seçin. Karşınıza çıkan sorulardan yalnız birini sorun; cevabı düzeltmeden ve hemen çözüm üretmeden dinleyin.
Çocuğun yaşını seçin
Konuşmak istediğiniz konu
6–9 yaş · günü için sorular
Birini seçmeniz yeterli
“Bugünün en güzel ve en zor anı neydi?”
“Bugün kendinle gurur duyduğun bir şey var mı?”
“Bugün seni şaşırtan ne oldu?”
“Bir şeyi yeniden yapabilseydin neyi farklı yapardın?”
Kısa Özet
Çocuğa bugün hangi soru sorulabilir?
“Bugünün en güzel yanı neydi, en zor yanı neydi?” diye başlayabilirsiniz. Okul için “Teneffüste kendini en rahat kimin yanında hissettin?”, duygu için “Bu duygu bedeninin neresinde?” ve destek için “Benden dinlememi mi, sarılmamı mı, çözüm düşünmemi mi istersin?” soruları kullanılabilir.
- Günlük başlangıç: “Bugün aklında kalan en güzel şey neydi?”
- Duygu sorusu: “Şu anda içinde hangi duygu var?”
- Zor an: “Seni en çok zorlayan kısım hangisiydi?”
- Destek sorusu: “Benden şu an neye ihtiyacın var?”
Hazır başlangıçlar
Çocuğun yaşına göre hangi soruyu sorabilirsiniz?
Yaş yalnızca bir başlangıç noktasıdır. Çocuğun dilini, gelişim düzeyini ve o an konuşmaya hazır olup olmadığını dikkate alarak tek bir soru seçin.
3–5 yaş: kısa ve somut sorular
- Bugün en çok hangi oyunu sevdin?
- Şu an mutlu, üzgün, kızgın veya korkmuş mu hissediyorsun?
- Bugün sana iyi davranan biri oldu mu?
- Bir şeyi yeniden yapabilsen hangisini seçerdin?
- Şimdi sarılmak mı, oyun oynamak mı, biraz yalnız kalmak mı istersin?
6–9 yaş: gün, okul ve arkadaşlık soruları
- Bugünün en güzel ve en zor anı neydi?
- Teneffüste kimin yanında rahat hissettin?
- Bugün anlamadığın veya sormaya çekindiğin bir şey oldu mu?
- Bir arkadaşının yerinde olsan bugün neyi farklı yapardın?
- Yarın daha kolay olsun diye birlikte ne yapabiliriz?
10–12 yaş: düşünce ve ihtiyaç soruları
- Bugün zihnini en çok meşgul eden şey neydi?
- Kendini bir grubun parçası gibi hissettiğin bir an oldu mu?
- Bugün sana haksızlık gibi gelen bir şey var mıydı?
- Bir konuda fikrimi mi istersin, yoksa önce seni dinlememi mi?
- Bu hafta hayatında bir şeyi kolaylaştırabilsek neyi seçerdin?
13–17 yaş: izin ve mahremiyet odaklı sorular
- Şimdi konuşmak için uygun bir zaman mı?
- Son günlerde seni en çok yoran beklenti hangisi?
- Arkadaşların arasında kendin gibi davranabildiğini hissediyor musun?
- Benden çözüm önermemi mi, yalnızca dinlememi mi istersin?
- Bilmemi istediğin ama anlatmaya nereden başlayacağını bilemediğin bir şey var mı?
Yaşa Göre Somut Örnekler
9 ve 10 yaşındaki çocuğa hangi sorular sorulabilir?
Dokuz ve on yaşta okul, arkadaşlık ve kendi fikirleri hakkında konuşmak için tek bir açık uçlu soru seçin. Yaş bir kural değildir; çocuğun gelişimine ve o gün konuşmaya hazır olup olmadığına göre soruyu sadeleştirin.
Cevap kısa gelirse peş peşe soru sormayın. “İstersen sonra konuşabiliriz” diyerek çocuğun temposuna alan açın.
9 yaşındaki çocuğa sorulacak sorular
- Bugün okulda kendini en rahat hissettiğin an hangisiydi?
- Bir arkadaşınla ilgili seni sevindiren ya da zorlayan bir şey oldu mu?
- Bu hafta kendi başına yapmak istediğin bir şey var mı?
- Benden bugün dinlememi mi, birlikte çözüm düşünmemi mi istersin?
10 yaşındaki çocuğa sorulacak sorular
- Bugün zihnini en çok meşgul eden konu neydi?
- Bir arkadaşınla farklı düşündüğünde ne yaptın?
- Okulda değiştirebilseydin hangi küçük şeyi değiştirirdin?
- Bu hafta birlikte konuşmamızı istediğin bir konu var mı?
Doğrudan soru listesi
Günlük sohbete başlamak için sorular
Bir soru seçin ve çocuğun cevabını düzeltmeden dinleyin.
- Bugün seni en çok ne güldürdü?
- Bugün aklında kalan en güzel şey neydi?
- Bugün seni şaşırtan bir şey oldu mu?
- Bugün kendinle gurur duyduğun bir şey var mı?
- Bugün hangi anda rahat hissettin?
- Bugün yanında kendin gibi olabildiğin biri var mıydı?
- Bugün bir şeyi farklı yapabilseydin neyi değiştirirdin?
- Yarın için benden ne istersin?
- Bugün konuşmak istemediğin bir şey var mı?
Takip soruları
Çocuk “iyi”, “bilmiyorum” veya “hiçbir şey” diyorsa ne sorulur?
Aynı soruyu tekrarlamak yerine cevabı küçültün ve seçenek sunun. Çocuğun konuşmak istemediğini söylediği noktada sohbeti zorlamayın.
Sorudan sonra sessiz kalabilmek de sohbetin parçasıdır. Hemen ikinci soruya geçmek yerine birkaç saniye bekleyin; bazen çocuk cevabını bu aralıkta bulur.
| Çocuğun cevabı | Deneyebileceğiniz takip sorusu |
|---|---|
| “İyi.” | Bugünün iyi olan hangi anını seçerdin? |
| “Bilmiyorum.” | Bir renk seçsen günün hangi renk olurdu? |
| “Hiçbir şey olmadı.” | Peki teneffüste ya da derste aklında kalan küçük bir şey var mı? |
| “Hatırlamıyorum.” | Eve gelmeden hemen önce neredeydin, yanında kim vardı? |
| “Konuşmak istemiyorum.” | Tamam; şimdi değilse sonra mı, yoksa bunu hiç konuşmamak mı istersin? |
| “Sen anlamazsın.” | Haklı olabilirsin; bana yalnızca anlamamı istediğin kısmı anlatır mısın? |
Duyguyu fark etme
Çocuğun duygularını anlamak için sorular
Duygunun adını bulmakta zorlanıyorsa seçenek, renk veya beden duyumu kullanabilirsiniz.
- Şu anda içinde hangi duygu var?
- Bu duygu bir renk olsaydı hangi renk olurdu?
- Bu duyguyu bedeninin neresinde hissediyorsun?
- Bu duygu 0’dan 10’a kadar kaç şiddetinde?
- Bu duyguyu başlatan ne olmuş olabilir?
- Bu duygu konuşabilseydi sana ne söylerdi?
- Seni biraz rahatlatan bir şey var mı?
- Benden seni dinlememi mi, sarılmamı mı, birlikte çözüm düşünmemi mi istersin?
- Bunu güvendiğin birine anlatmak istesen kime anlatırdın?
Zor duygular
Kaygı veya korku yaşayan çocuğa sorulacak sorular
Korkuyu küçümsemeyin ve “korkacak bir şey yok” demek yerine çocuğun yaşadığı deneyimi anlamaya çalışın.
- Seni en çok endişelendiren kısım hangisi?
- Bunu düşününce aklına ne geliyor?
- Korku geldiğinde bedenin sana hangi işareti veriyor?
- Şu an kendini biraz daha güvende hissetmen için ne yardımcı olur?
- Bu endişe daha önce ne zaman olmuştu? O zaman ne işe yaramıştı?
- Bunu birlikte küçük bir parçaya ayırsak ilk konuşacağımız parça hangisi?
- Benden hemen çözüm mü, yoksa önce seni dinlememi mi istersin?
Öfke nöbeti sonrası
Öfkeli çocuğa sorulacak sorular
Öfke yükselirken uzun konuşma yerine güvenliği sağlayın; soruları çocuk sakinleştiğinde sorun.
- Patlamadan hemen önce ne olmuştu?
- Öfken yükselirken bedeninde ilk neyi fark ettin?
- O sırada senden ne beklenmesi sana zor geldi?
- Kızgınlığının altında kırgınlık, hayal kırıklığı veya başka bir ihtiyaç var mıydı?
- Bir dahaki sefere güvenli bir mola vermene ne yardımcı olabilir?
- Ben o anda ne yapsaydım sana daha çok yardımcı olurdum?
- Şimdi bunu onarmak için atabileceğin küçük bir adım ne?
Okul yaşamı
Okul, ödev ve sınav kaygısı için sorular
“Ders çalış” demeden önce çocuğun hangi adımda zorlandığını anlamaya çalışın.
- Bugün okulda en kolay ve en zor gelen şey neydi?
- Sınıfta veya teneffüste kendini en rahat nerede hissediyorsun?
- Ödevin hangi kısmına başlamak en zor geliyor?
- Sınavı düşündüğünde aklına gelen ilk cümle ne?
- Öğretmeninden veya arkadaşlarından hangi desteği almak isterdin?
- Bunu daha küçük bir adıma bölsek ilk adım ne olurdu?
- Benden ödevi çözmemi mi, yanında oturmamı mı, plan yapmamı mı istersin?
İlişkiler ve güven
Arkadaşlık, dışlanma veya zorbalık şüphesinde sorular
Yönlendirmeden dinleyin; “Kim yaptı?” sorusunu tekrarlamak yerine çocuğun yaşadığı olayı kendi kelimeleriyle anlatmasına izin verin.
- Teneffüste veya çevrim içi ortamda neler oluyor?
- Kimin yanında kendini rahat, kimin yanında gergin hissediyorsun?
- Sana yapılan veya senden istenen ve rahatsız olduğun bir şey var mı?
- Bu olduğunda sen ne yapıyorsun, sonra ne oluyor?
- Bunu gördüğünde kimden yardım istemek daha kolay olur?
- Okulda birlikte konuşmamızı istediğin bir yetişkin var mı?
- Şu an kendini güvende hissetmen için neye ihtiyacın var?
Bağ kurma
Çocuğu tanımak için eğlenceli sohbet soruları
Sohbet yalnızca sorun konuşmak değildir. Eğlenceli ve hayali sorular, çocuk zorlandığında da size gelmesini kolaylaştıran gündelik iletişim bağını güçlendirebilir.
- Bir günlüğüne istediğin bir hayvana dönüşsen hangisi olurdun?
- Ailemize yeni ve komik bir kural eklesen bu ne olurdu?
- Bugün bir filmin adı olsaydı adı ne olurdu?
- Üç süper gücün olsa hangilerini seçerdin?
- Birlikte yapacağımız ekransız bir gün nasıl geçerdi?
- Şu anda bir yere ışınlanabilsek nereye giderdik?
- Sence seni en iyi anlatan üç kelime hangisi?
- Büyüklere öğretebileceğin bir şey ne?
- Bu hafta birlikte denememizi istediğin küçük bir şey var mı?
- Bana sormak isteyip de daha önce sormadığın bir soru var mı?
Mahremiyet ve izin
Ergene sorulabilecek psikoloji ve duygu soruları
Ergenle konuşurken izin isteyin, mahremiyete saygı gösterin ve hemen öğüt vermek yerine neye ihtiyacı olduğunu sorun.
- Bunu anlatmak ister misin, yoksa sadece yanında durmam yeterli mi?
- Son günlerde zihnini en çok meşgul eden şey ne?
- İnsanların sende fark etmediğini düşündüğün bir şey var mı?
- Şu sıralar senden beklenen hangi şey sana fazla geliyor?
- Kendini en çok hangi ortamda rahat ve gerçek hissediyorsun?
- Bir yetişkinin bunu bilmesi sana yardımcı olur mu, yoksa şu an istemiyor musun?
- Benden fikir vermemi ister misin, yoksa sadece dinlememi mi?
- Gelecek hafta hayatında bir şeyi biraz kolaylaştırabilsek bu ne olurdu?
- Kendine zarar verme veya yaşamak istememe düşünceleri geliyor mu?
Kayıp ve değişim
Boşanma, kayıp veya aile değişikliklerinde sorular
Çocuğa yetişkin ayrıntılarını yüklemeden, bildiğiniz bilgiyi açık ve yaşına uygun paylaşın.
- Bu değişiklik hakkında aklına gelen ilk soru ne?
- Bunu düşündüğünde en çok neyi merak ediyor veya özlüyorsun?
- Günlük hayatında aynı kalmasını istediğin şey ne?
- Kendini güvende hissetmen için bilmemizi istediğin bir şey var mı?
- Üzüldüğünde veya özlediğinde bunu nasıl göstermek istersin?
- Bu konuda konuşmak istediğin başka bir yetişkin var mı?
- Şu anda senden beklemediğimiz ve sadece hissetmene izin verdiğimiz bir şey olduğunu biliyor musun?
Sohbet güvenliği
Soru gibi görünse de çocuğa sormaktan kaçının
Amaç çocuğu susturmak değil; suçlayıcı soruyu meraklı ve güvenli bir soruya çevirmektir.
| Kaçının | Bunun yerine sorun |
|---|---|
| Neden böyle yaptın? | O sırada ne oldu? |
| Bunda üzülecek ne var? | Bu senin için önemliymiş; anlatmak ister misin? |
| Arkadaşın yapıyor, sen neden yapamıyorsun? | Senin için hangi kısmı zor? |
| Bana doğruyu söyle, yoksa... | Bunu güvenle anlatabilmen için neye ihtiyacın var? |
| Hâlâ bunu mu düşünüyorsun? | Bu düşünce bugün ne zaman tekrar geldi? |
| Kim yaptı? Baştan sona anlat! | İstersen kendi hızında anlatabilirsin; seni dinliyorum. |
Alan tanımak
Çocuğunuz konuşmak istemiyorsa ne yapabilirsiniz?
Cevap vermemek her zaman sorun olmadığı anlamına gelmez; çocuk utanmış, yorgun veya kelime bulmakta zorlanıyor olabilir.
Çocuklar duygularını yalnızca kelimelerle değil oyun ve davranışlarla da anlatabilir. NHS, konuşmak istemeyen çocuğa baskı yapılmamasını ve uygun bir zamanda yeniden alan açılmasını önerir.
- “Şimdi konuşmak istemeyebilirsin; hazır olduğunda buradayım” deyin.
- Yüz yüze sorgu yerine oyun, çizim, yürüyüş veya birlikte yapılan bir iş sırasında yanında olun.
- Aynı soruyu tekrarlamak yerine daha küçük ve somut bir soru seçin.
- Uyku, iştah, okul, oyun ve arkadaşlıklardaki değişiklikleri yargılamadan gözlemleyin.
- Güvenlik riski varsa çocuğun cevap vermesini beklemeden uzman desteği alın.
Yönlendirme
Bu sorular ne zaman uzman desteğinin yerini tutmaz?
Sohbet destekleyicidir; tanı, risk değerlendirmesi veya tedavi yerine geçmez.
Belirtiler uzun sürüyor veya günlük yaşamı etkiliyorsa çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında yetkin bir uzmana başvurun. Acil güvenlik riskinde rutin randevu beklenmeden Türkiye'de 112 veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.
- Kendine zarar verme, ölmek isteme veya başkasına zarar verme sözleri.
- Belirgin içe kapanma, yoğun kaygı, panik, uyku veya yeme değişikliği.
- Okula gitmeme, arkadaşlıklardan kopma veya günlük işlevde belirgin düşüş.
- Travma, istismar veya zorbalık şüphesi.
- Beceri kaybı, gerçeklikle bağda zorlanma veya hızlı kötüleşme.
Hızlı Soru Seçici
Hangi durumda çocuğa hangi soru sorulur?
Çocuğa aynı anda çok soru sormak yerine o anki duruma en yakın tek soruyu seçin. Açık uçlu soru, cevabı yönlendirmeden çocuğun deneyimini kendi kelimeleriyle anlatmasına yardım eder.
| Durum | Soruyla başlayın | Kaçının |
|---|---|---|
| Okuldan geldi | Bugün aklında en çok hangi an kaldı? | Bugün okulda ne yaptın? |
| Üzgün görünüyor | İstersen olanı mı, hissettiğini mi önce anlatalım? | Bunda üzülecek ne var? |
| Öfkesi geçti | Patlamadan hemen önce ne olmuştu? | Neden yine böyle yaptın? |
| Arkadaş sorunu var | Kimin yanında rahat, kimin yanında gergin hissediyorsun? | Sen de bir şey yapmışsındır. |
| Konuşmak istemiyor | Şimdi değilse hangi zamanda yanında olayım? | Anlatana kadar buradayız. |
Konu Kümesi
Bu konuyla birlikte okunabilecek rehberler
Sık Sorulan Sorular
Sık sorulan sorular
9 yaşındaki çocuğa ne sorulabilir?
“Bugün okulda kendini en rahat hissettiğin an hangisiydi?” veya “Bir arkadaşınla ilgili seni zorlayan bir şey oldu mu?” sorularından birini seçin. Cevap vermek istemiyorsa ısrar etmeyin.
10 yaşındaki çocuğa ne sorulabilir?
“Bugün zihnini en çok meşgul eden konu neydi?” veya “Bu hafta birlikte konuşmamızı istediğin bir konu var mı?” diye sorabilirsiniz. Dinlemek mi yoksa birlikte çözüm düşünmek mi istediğini de sorun.
Çocuklara sorulacak en iyi psikoloji sorusu hangisidir?
Başlangıç için “Bugün seni en çok ne mutlu etti, en çok ne zorladı?” sorusu uygundur. Açık uçludur ve çocuğa hem iyi hem zor deneyimini seçerek anlatma alanı verir.
Çocuğun duygularını anlamak için ne sorabilirim?
“Şu anda içinde hangi duygu var?”, “Bedeninin neresinde hissediyorsun?” ve “Benden neye ihtiyacın var?” sorularından birini seçebilirsiniz.
Çocuğa neden böyle davrandığını sormak doğru mu?
“Neden böyle yaptın?” suçlayıcı duyulabilir. Bunun yerine “O sırada ne oldu?” ve “Seni zorlayan kısım neydi?” sorularını kullanın.
Çocuğum konuşmak istemiyor, ısrar etmeli miyim?
Israr etmeyin. “Hazır olduğunda buradayım” deyin ve daha sonra oyun veya yürüyüş gibi yan yana yapılan bir etkinlikte yeniden alan açın.
Okuldan gelen çocuğa ne sorulur?
“Bugün seni ne güldürdü?”, “Teneffüste kimin yanında rahattın?” veya “Bugünün zor kısmı neydi?” sorularından yalnız birini seçin. Eve gelir gelmez cevap vermek istemiyorsa dinlenmesi için zaman tanıyın.
Çocuğum her soruya iyi veya bilmiyorum diyor, ne yapmalıyım?
Soruyu küçültün ve somutlaştırın: “Bugünün iyi olan hangi anını seçerdin?” ya da “Günün bir renk olsaydı hangisi olurdu?” diye sorun. Yine konuşmak istemiyorsa ısrar etmeyin.
Ergene hangi sorular sorulabilir?
“Bunu anlatmak ister misin, yoksa sadece yanında durmam yeterli mi?”, “Son günlerde zihnini en çok meşgul eden şey ne?” ve “Benden fikir mi, dinlememi mi istersin?” soruları daha işbirlikçi bir başlangıç sağlar.
Kaygılı çocuğa ne sorulmalı?
“Seni en çok endişelendiren kısım hangisi?”, “Bedenin sana hangi işareti veriyor?” ve “Şu an biraz daha güvende hissetmene ne yardımcı olur?” sorularını deneyin.
Öfkeli çocuğa nasıl soru sorulur?
Öfke sırasında güvenliği sağlayıp sakinleşmesini bekleyin. Sonra “Patlamadan hemen önce ne olmuştu?” ve “Bir dahaki sefere güvenli bir mola vermene ne yardımcı olabilir?” diye sorun.
Çocuğa psikolojik soru sormak tanı koyar mı?
Hayır. Ebeveyn sohbeti ilişkiyi ve gözlemi destekler; tanı veya klinik değerlendirme yerine geçmez.
Kaynakça